Umowa o dzieło a Umowa o roboty budowlane.

Umowa o roboty budowlane jest najbardziej zbliżona w swoim kształcie pośród innych umów kodeksu cywilnego do umowy o dzieło uregulowanej w art. 627 -646 KC. Związek umowy o dzieło i umowy o roboty budowlane był wielokrotnie podkreślany w orzeczeniach Sądu Najwyższego, jednakże przedmiotem licznych sporów był wzajemny stosunek obu umów, w związku z czym zarysowały się dwie zasadniczo odmienne koncepcje.

Pierwsza podkreślająca nierozerwalny związek umowy o roboty budowlane z umową o dzieło :

  1. Umowa o roboty budowlane jest tylko szczególnym rodzajem umowy o dzieło, która została ujęta w osobnym tytule ze względów podmiotowych (OSNCP 1992, nr 5, poz. 81).1

  2. Umowa o roboty budowlane jest szczególną postacią umowy dzieło wyróżnioną ze względu na rozmiar prac. ( SN z 7.XI.1997 r. II CKN 446/97 OSNC 1998, nr 4, poz. 67)

  3. Umowa o roboty budowlane jest odmianą umowy o dzieło (SN z 5.VII.1995 r. III CZP 81/95, OSNC 1995, nr 11, poz 159).

  4. Umowa o roboty budowlane jest „podtypem” umowy o dzieło (W. Czachórski, Zobowiązania – zarys wykładu, wyd 7. Wyd. LexisNexis, Warszawa 2002 str. 424.)

Natomiast druga z koncepcji nie neguje związku umowy o roboty budowlane z umową o dzieło o charakterze historyczny czy prawnym, jednakże podkreśla autonomiczny charakter umowy o roboty budowlane jako odrębnej umowy nazwanej ze wszystkimi tego konsekwencjami podkreślając, że: 2

  1. „Zasadniczym kryterium rozróżnienia umowy o dzieło i umowy o roboty budowlane jest ocena realizowanej inwestycji stosownie do wymagań Prawa budowlanego”.

  2. W umowie o roboty budowlane w porównaniu z umową o dzieło mamy do czynienia z „Przedsięwzięcie o większych rozmiarach, zindywidualizowanych właściwościach, zarówno fizycznych, jak i użytkowych, i co szczególnie istotne, poza nielicznymi wyjątkami, towarzyszy temu wymóg projektowania i zinstytucjonalizowany nadzór”.

  3. Współdziałanie inwestora z wykonawcą wynikające z art.647 KC.

Umowa o dzieło jest podobnie jak umowa o roboty budowlane umową nazwaną, wzajemną konsensualną, odpłatną, zobowiązującą i mającą doprowadzić na ściśle określonego rezultatu.3

Przedmiotem umowy jest wykonanie przez przyjmującego zamówienie oznaczonego dzieła dla zamawiającego. Dzieło musi być pewnym do osiągnięcia materialnym bądź niematerialnym wytworem o charakterze ucieleśnionym samoistnym w stosunku do działalności człowieka ukierunkowanej na jego osiągnięcie.4

Przedmiotem umowy o dzieło może być tak nieruchomość jak i ruchomość, natomiast w przypadku umowy o roboty budowlane zazwyczaj jej przedmiot jest ściśle związany z gruntem. Przykładem umowy o działo dotyczącej ruchomości może być umowa o wykonanie pozycji stalowego zbrojenia zgodnie z dokumentacją projektową, które następnie ma zostać zamontowane na terenie budowy i zalane mieszanką betonową tworząc konstrukcje żelbetową monolityczną zawierana między zamawiającym (będącym zarazem inwestorem w rozumieniu umowy o roboty budowlane, który zlecił roboty budowlane swojemu wykonawcy jednakże wykonawca nie korzysta z materiałów własnych ani ich nie wytwarza tylko wykorzystuje dostarczone przez inwestora) a przyjmującym zamówienie. Innego rodzaju umową o dzieło może być umowa o wytworzenie specjalistycznych maszyn do mleczarni, które następnie mają zostać w niej zamontowane. Natomiast przykładem umowy o dzieło dotyczącym nieruchomości może być umowa o prace geodezyjne związane z wytyczeniem obiektu dokonywane w sposób określony przepisami prawa.5

Charakter umowy o dzieło ma również umowa o wykonanie prac projektowych.6 Można i tutaj dostrzec odrębność obu umów polegając na tym, że w przypadku umowy o prace projektowe przedmiot umowy związany jest z charakterem niematerialny, ponieważ jest on wytworem ludzkiego umysł mimo, że jego forma ma charakter ucieleśniony w postaci rysunkowej. Natomiast w przypadku umowy o roboty budowlane jedną z konstytutywnych cech umowy jest jej ucieleśniony charakter.

Przedmiot umowy o dzieło ujęty jest dużo ogólniej niż to ma miejsce w przypadku umowy o roboty budowlane. Bardzo lakonicznie ustawodawca precyzują o jakiego rodzaju dzieło ma chodzić, posługują się tylko terminem „…oznaczonego dzieła…” co należy dorozumiewać, że charakter dzieła ma być znany stronom umowy o dzieło i w niej określony. Natomiast w przypadku umowy o roboty budowlane ustawodawca zaostrzył kryteria oceny charakteru obiektu wprowadzając dwie podstawy: zgodności z projektem i zasadami wiedzy technicznej.

Ponadto ze względu na przedmiot umowy, którym może być naprawienie buta przez szewca oraz wytworzenie jakiejś skomplikowanej rozdzielni energetycznej do elektrowni w umowie o dzieło co do zasady nie ma obowiązku współdziałania zamawiającego z przyjmującym zamówienie co można wywnioskować ze zwrotu użytego w art. 640 KC „Jeżeli do wykonanie dzieła potrzebne jest współdziałanie zamawiającego….” ) natomiast w umowie o roboty budowlane obowiązek inwestora do współdziałania w wykonaniu obiektu przez wykonawcę jest jednym z elementów essentialia negotii umowy o roboty budowlane.

Kolejnym wyrazem łagodniejszego charakteru regulacji umowy o dzieło w porównaniu do umowy o roboty budowlane jest brak przepisów ustalających formę umowy o dzieło. W przypadku natomiast umowy o roboty budowlane ustawodawca z racji charakteru przedmiotu umowy o roboty budowlane zastrzegł dwa rodzaje rygorów za nie dochowanie wymaganej formy pisemnej , ad probatinem dla umowy o roboty budowlane zawartej między inwestorem a wykonawcą oraz ad solemnitatem dla umowy o roboty budowlane zawartej miedzy podwykonawcą a wykonawca .

W kwestii wynagrodzenia przepisy umowy o dzieło wprowadzają dwie formy wynagrodzenia przyjmującego zamówienie: kosztorysowe i ryczałtowe.

Wynagrodzenie kosztorysowe stosowane zwykle przy dziełach o bardziej skomplikowanej kalkulacji jest to wynagrodzenie ustalana na podstawie zestawienia planowanych prac i przewidywanych kosztów robocizny, materiałów, maszyn i urządzeń w cenach jednostkowych. Jeżeli zarządzenie właściwego organy Wynagrodzenie ryczałtowe jest ustalaną z góry kwotą pieniężną nie zależną od planowanych prac i przewidywanych kosztów. Jedyną możliwością zmiany jego wysokości w związku ze znaczymy ryzykiem przyjmującego zamówienie jest zgodnie z art.632 § 2 sądowe podwyższenie wynagrodzenia w przypadku gdyby wskutek zmiany stosunków, których nie można było przewidzieć, wykonanie dzieła groziłoby przyjmującemu zamówienie rażącą stratą.(klauzula rebus sic stantibus ) W przypadku umowy o roboty budowlane kwestia wynagrodzenia (patrz 1.10.6) uregulowane jest odmiennie z racji enumeratywnego odesłanie z art.656 KC nie dopuszczalne jest stosowanie przepisów umowy o dzieło.7

W przypadku umowy o dzieło nie ma solidarnej odpowiedzialności zamawiającego i przyjmującego zamówienie za zapłatę wynagrodzenia podmiotów, z którymi przyjmujący zamówienie zawarł umowę o działo w celu wykonanie dzieła, występującej w umowie o roboty budowlane.

Zgodnie z art.656 KC zagadnienia związane z opóźnieniem się przez przyjmującego zamówienie z rozpoczęciem dzieła lub jego wykończeniem, wykonywaniem dzieła w sposób wadliwy lub sprzeczny z umową, rękojmią za wady wykonanego dzieła, uprawnieniem zamawiającego do odstąpienia od umowy przed ukończeniem dzieła są tak samo jak w umowie o dzieło uregulowane w umowie o roboty budowlane.

Odmiennie niż w przypadku roszczeń z umowy o roboty budowlane dla których zastosowanie mają ogólne terminy przedawnienia roszczeń z art. 118 KC, roszczenia z umowy o dzieło przedawniają się w terminie dwóch lat od dnia oddania dzieła a w przypadku gdy dzieło nie zostało oddane od dnia, w którym zgodnie z treścią umowy miało zostać oddane.

1 Obecnie ograniczenia o charakterze podmiotowy co do stosowalności przepisów dotyczących umowy o roboty budowlane nie obowiązują.

2 Wyrok SN z 25.III.1998 r. II CKN 653/97, OSNC 1998, nr 12, poz. 207

3 A.Brzozowski, Kodeksu cywilny, Komentarz, wyd. 2 ,Wyd. Beck, Warszawa 2000 r. str.185.

4 Z. Radwański, J. Panowicz-Lipska, Zobowiązania – część szczegółowa wyd. 3 Wyd. Beck, Warszawa 2001 str. 135 i nast.

5 Rozporządzenie Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z 21.2.1995 r. w sprawie rodzaju i zakresu opracowania geodezyjnego-kartograficznego oraz czynności geodezyjnych obowiązujących w budownictwie (Dz. U. Nr 25, poz . 133).

6 B. Cichowicz, Budowa pod nadzorem, Wyd. Infor, Warszawa 1997, str. 64

7 Wyrok SN z 6.5.2004 r., II CK 315/03 , MoP. 2004 nr 11 str. 486.